Teknoloji

Kardeşim, yemin ederim hiç yaşlanmamışsın: Alper Gezeravcı UUİ Yolculuğu Sırasında Nasıl Bizden Daha Az Yaşlandı?

Bildiğiniz gibi iki hafta önce Alper GezeravcıUluslararası Uzay İstasyonu’na bir gezi yaptı.

Gezeravcı Dünya’da olması gerekenden fazlası -çok az da olsa- Daha az yaşlı olarak geri döndü. Peki bu durumun nedeni nedir?

Gezeravcı saniyenin tam yirmi binde biri kadar daha az yaşlanmış olarak geri döndü.

İnsanlık olarak çok uzun zamandır zaman kavramıTarihimiz boyunca alıştığımız bir zaman akışı olduğundan tam anladığımızı söyleyemeyiz.

Uzun zamandır bu akış hızını anlamaya çalışıyoruz. Antik Yunan’a dönersek bu konuyu ilk kez tartışan iki adamla karşılaşırız. Bugün mermer büstlerinden tanıdığımız bu iki adamdan biri Herakleitos,diğeri de parmenides.

Parmenides özetle şöyle diyor: ” Bir ‘anı’ kesit olarak alırsanız hiçbir şeyin hareket etmediğini görürsünüz. hareket bir yanılsamadır.

Herakleitos şöyle diyor: “Önemli olan harekettir, her şey hareket eder; asıl yanılsama ise hareketsizliktir. Bir nesne belli bir referansa göre hareketsiz gibi görünse de, zamanındailerliyor.

Vay be, bunu söyleyen sen misin, Parmenides ilk parşömeni koyduğu sırada ellerini Herakleitos’un başına geçirdi… Latife şakası. Onlar da usta filozoflar gibi tartışmalarını bu şekilde ilerletmişler ama son noktayı tartışmanın başlangıcına çok geç gelenler koymuşlar. Einsteinkoydu.

Einstein “zaman genişlemesi” adı verilen bir kavramı ortaya koyuyor.

Einstein diyor ki ” Zaman görecelidir.”Peki bu ne anlama geliyor? zaman görecelidir ? Uzay-zaman düz değil kavislidir ve üzerindeki cisimler hız ve kütleye göreEğilme ve bükülme anlamına gelir.

Dolayısıyla konumumuza (çevremizdeki nesnelerin kütlesine) ve hızımıza bağlı olarak, Zamanı farklı algılayabiliriz.

Bu konuyla ilgili en sık verilen örnek ikiz paradoksudur.

30 yaşındaki ikizlerden biriEğer bir insan ışık hızının %99’u oranında giden bir araca binip bir yıl boyunca yolculuk yaparsa, geri döndüğünde Dünya’da 7 yıl geçmiş olacaktır.

Hız arttıkça ortadaki bu makas da açılıyor. Diğer bir alternatif ise yerçekiminin çok fazla olması nedeniyle zamanın yavaşlamasıdır; örneğin kara deliklerin etrafındaZaman çok daha yavaş geçiyor.

Aslında göreliliği anlamak o kadar da zor değil.

Otobüs bekliyoruz Diyelim ki. Biz durağa yaklaşan otobüsü görürken şoför de bizim yaklaştığımızı görüyor. Otobüse bindiğimizde yan şeritteki arabayla aynı hızda gidersek arabayı durmuş gibi göreceğiz. Otobüs durağındaki bir kişinin söylediğine göre ikimiz de gidiyoruz. Olay aynı ama bakış açısı farklı. Bu durum dili bile etkiledi.

Bu farkın çok fazla olmaması aslında bugün bildiğimizle aynı. insan hayatı için Bu bir nimettir. Teknik olarak kafalarımız ayaklarımızdan daha yüksekte olduğundan daha hızlı yaşlanır. Ancak Yüzüklerin Efendisi’ndeki elfler gibi birkaç bin yıl yaşasak bile bu fark saniyenin binde biri bile değildir. Ancak mesafeleri kozmik ölçeğe çevirdiğimizde durum değişiyor.

Yerçekimi zaman genişlemesi

Bu formülde t, rastgele bir kütleden çok uzakta bulunan bir nesnenin değeridir. deneyim dönemidir. G, yerçekimi sabiti; M nesnenin kütlesidir; r, nesnenin merkezine olan mesafe; C ışık hızıdır.

Bu formüle göre t nesnesi için 1 saniye, Dünya’da 0,9999999993 saniye olarak algılanıyor. Bu oran ISS’de de aynı. Eğer ISS 400 yerine 1.021 km yükseklikte olsaydı bu algı 0,9999999994 saniyeye değişecekti.

Hız zaman genişlemesi

Zaman genişlemesi denildiğinde genellikle hız zaman genişlemesi örnek olarak verilmektedir. Buradaki formülde delta t’, sabit gözlemci için geçen süredir, delta t ise hareketli gözlemci için geçen süredir. v hareket hızını, C ise ışık hızını temsil eder. ISS’deki pilotlara göre Dünya için 1 saniye 0,9999999997Yaklaşık saniyeler sürüyor.

Örneğin Samanyolu Galaksisi’nin merkezindeki Yay A* adlı kara deliğe gidelim:

Mesafe Etki
1 ışık yılı zaman 1.00000064 kat yavaşlar.
1 astronomik birim zaman %4 oranında yavaşlar.
1 milyon kilometre zaman 3,6 kat yavaşlıyor.
1.000 kilometre Zaman 110 kez yavaşlar.
1 kilometre Zaman 350 kez yavaşlar.
1 metre zaman 100.000 kez yavaşlar.
0 metre zaman durur.

Bugün Alper Gezeravcı muhtemelen yıldızlararasıAncak bu görelilik bilgisi olmasaydı navigasyon gibi pek çok teknolojiyi kullanamazdık, her şey her gün farklı yerlerde görünürdü.

Nitekim insan, evreni yalnızca gördükleriyle anlamaya çalıştığında, Kendini kandırarak bir yanılsama içinde yaşıyor,Bu nedenle bilimin değerini bilmek gerekir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

*
Başa dön tuşu